વિશ્વકર્મા કથા- મોરબી પ્રસંગે થોડું



 હિન્દુ ધર્મગ્રંથો અને શિલ્પશાસ્ત્ર મુજબ, ભગવાન વિશ્વકર્માના પાંચ પુત્રો હતા, જેમને 'પંચાલ' અથવા 'પાંચ આર્ષપુત્રો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પાંચ પુત્રોએ માનવ સંસ્કૃતિના પાયાના પાંચ હસ્તકલા કૌશલ્યોની શરૂઆત કરી હતી.

ભગવાન વિશ્વકર્માના પાંચ પુત્રોના નામ, તેમનો વંશવેલો અને કામની વિગત નીચે મુજબ છે:

૧. મનુ (લોહકાર - લુહાર)

• કામ: મનુ ઋષિ લોખંડના કામના નિષ્ણાત હતા. તેઓ શસ્ત્રો, કૃષિના ઓજારો અને મશીનરી બનાવવાનું કામ કરતા હતા.

• વંશવેલો: જેઓ લોખંડનું કામ કરે છે તેમને 'મનુ વંશી' કહેવામાં આવે છે.

૨. મય (કાષ્ઠકાર - સુથાર)

• કામ: મય ઋષિ લાકડાના કામ (Carpentry) ના નિષ્ણાત હતા. રથ, જહાજો, લાકડાના મંદિરો અને આધુનિક ફર્નિચરનું જ્ઞાન તેમના દ્વારા મળ્યું છે. તેમને 'મયાસુર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે જેમણે 'ઇન્દ્રપ્રસ્થ' જેવું અદભૂત નગર બનાવ્યું હતું.

• વંશવેલો: લાકડાના કામ સાથે જોડાયેલા કારીગરો 'મય વંશી' કહેવાય છે.

૩. ત્વષ્ટા (તામ્રકાર - કંસારા)

• કામ: ત્વષ્ટા ઋષિ તાંબુ, પિત્તળ અને કાંસા જેવી ધાતુઓના વાસણો અને અન્ય વસ્તુઓ બનાવવામાં પારંગત હતા.

• વંશવેલો: ધાતુના વાસણો બનાવતા કારીગરો 'ત્વષ્ટા વંશી' તરીકે ઓળખાય છે.

૪. શિલ્પી (શિલ્પકાર - કડિયા/મૂર્તિકાર)

• કામ: શિલ્પી ઋષિ પથ્થર કોતરણીના કામમાં નિપુણ હતા. ભવ્ય મંદિરો, કિલ્લાઓ, મૂર્તિઓ અને મહેલોનું નિર્માણ કરવું એ તેમનું મુખ્ય કાર્ય હતું.

• વંશવેલો: પથ્થર અને બાંધકામ ક્ષેત્રે જોડાયેલા લોકો 'શિલ્પી વંશી' કહેવાય છે.

૫. વિજ્ઞ (સુવર્ણકાર - સોની)

• કામ: વિજ્ઞ ઋષિ સોના અને ચાંદીના દાગીના બનાવવાની કલામાં માહિર હતા. ઝવેરાત અને કિંમતી રત્નોનું જ્ઞાન તેમની પાસે હતું.

• વંશવેલો: સોના-ચાંદીના આભૂષણો બનાવતા કારીગરો 'વિજ્ઞ વંશી' અથવા 'દૈવજ્ઞ' તરીકે ઓળખાય છે.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

વિદ્યાભારતી પૂર્વ છાત્ર પૂર્વ આચાર્ય સંમેલન: પ્રેરણપીઠ , કર્ણાવતી દિ ૪.૧.૨૬

Image
       વિદ્યાભારતી શિક્ષા સંસ્થાન એ માત્ર શિક્ષણનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ સંસ્કારોનું સિંચન કરનારી એક પાઠશાળા છે. જ્યારે કોઈ પૂર્વ વિદ્યાર્થી કે આચાર્ય ફરી એક મંચ પર મળે, ત્યારે તે ક્ષણ ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી હોય છે. પૂર્વ છાત્ર માટે પ્રેરણાત્મક મુદ્દા • રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં ભૂમિકા: તમે ગમે તે ક્ષેત્રમાં હોવ (ડોક્ટર, એન્જિનિયર, ખેડૂત કે વેપારી), તમારું કાર્ય રાષ્ટ્રના હિતમાં હોવું જોઈએ. વિદ્યાભારતીનું લક્ષ્ય જ 'રાષ્ટ્ર માટે સમર્પિત નાગરિક' બનાવવાનું છે. • સંસ્કારની સાતત્યતા: શાળામાં શીખેલા નૈતિક મૂલ્યો, શિસ્ત અને દેશભક્તિને તમારા વ્યક્તિગત જીવનમાં જીવંત રાખો. તમારી સફળતામાં તમારા સંસ્કારો દેખાવા જોઈએ. • સમાજ સેવા અને ઋણ સ્વીકાર: સમાજ પાસેથી જે મેળવ્યું છે તે પાછું આપવાનો પ્રયાસ કરો. તમારી જૂની શાળાના વિકાસમાં કે ગરીબ વિદ્યાર્થીઓના શિક્ષણમાં મદદરૂપ થવું એ સાચી 'ગુરુદક્ષિણા' છે. • નેટવર્કિંગ અને એકતા: ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓનું સંગઠન એક શક્તિ છે. એકબીજાના સહકારથી સામાજિક પરિવર્તન લાવી શકાય છે. પૂર્વ આચાર્ય માટે પ્રેરણાત્મક મુદ્દા • જીવંત સ્મૃતિ અને માર્ગદર્શન: આચાર્ય ક્...
Read more

શ્રી મેઘરાજજી દાદા- ખાનાય જાગીર( કચ્છ)

Image
ભારત સંતો ,મહંતો અને અવતારોની પુણ્ય ભૂમિ છે .અહીંયા અનેક મહાપુરુષો થયા જેમણે સમાજની વચ્ચે રહીને સેવા અને સમાજ સુધારણાની તપસ્યા કરી .તેના અંતે આજે એક સબળ ભારત અનેક ઝંઝાવાતો વચ્ચે ટકીને ઊભું રહ્યું છે .ભારતમાતાનો પાલવ એટલે ગુજરાત અને એ પાલવની ભાતીગળ ડિઝાઇનમાં કચ્છની ધરતી ,કચ્છની સંસ્કૃતિ અને કચ્છના શુરવીરો અને સંતોની ભાત છે .આ ભાગમાં એક અનોખી ભાત એટલે ભગવાનના અવતાર એવા શ્રી રામદેવપીર અને તેમના ભક્ત સંત સમુદાય. કચ્છના અબડાસા લખપત પાસે આવી જ એક ખાનાય જાગીર પાસે થઈ ગયા શ્રી રામદેવજી મહારાજના જ અનન્ય ભક્ત શ્રી મેઘરાજજી દાદા. મેઘરાજજી દાદા ની કર્મભૂમિ એટલે ખાનાઇ જાગીર .કચ્છની સૂકી ધરતી વચ્ચે સંત સેવાની હરિયાળી ઊભી કરનાર મેઘરાજજી દાદા. મેઘરાજજી દાદા ની આ કર્મભૂમિ ઉપર તેમના નિર્વાણના એક વર્ષ નિમિત્તે આયોજિત એક ભાગવત કથા અને રામદેવપીર ની કથામાં જવાનું થયુ.       આ સ્થાન અને મેઘરાજજી દાદા ની જે વાતો સાંભળી એનાથી આપણું મન ભગવતમય થઈ જાય એટલું જ નહીં પરંતુ આવા અવતારી પુરુષોની સેવા સામે આપણું મસ્તક નમ્રતાથી ઝૂકી જાય. મેઘરાજજી દાદાએ પોતાનું પૂરું જીવન આ વિસ્તારમાં રહીને અહીં વસ્તી મ...
Read more

Message at IMA NATCON100 : Dr Hedgwar’s legacy

Image
  Dr Hedgewar’s legacy for Health and Nation Building to Modern Medical Fraternity As the  Indian Medical Association (IMA)  celebrates the historic milestone of its  100th edition of the All India Medical Conference (NATCON 2025) , we find ourselves at a unique civilizational crossroads. Exactly a century ago, the IMA was founded by luminaries like Dr. B.C. Roy and Dr. Nilratan Sircar to champion medical ethics and service. Simultaneously, another physician,  Dr. Keshav Baliram Hedgewar , founded the  Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS)  in Nagpur with a vision of "Man-making for Nation-building".   Today, as both organizations mark a century of existence, there is a profound message for the modern medical fraternity: the healing of a nation requires more than clinical skill; it requires a foundation of unwavering  ethics, morality, and social responsibility .   Diagnosing the "National Illness" Dr. Hedgewar, a trained physician...
Read more