ગુજરાતના કાકડકુઇ( નેત્રંગ) મુકામે વિદ્યાભારતી શિક્ષણ સહાયતા સમિતિ અને વિશ્વબંધુ પરિવાર આયોજીત જનજાતીય વિસ્તારના ૫૧ સમુહલગ્ન પ્રસંગે( દિ ૨૩.૪.૨૦૨૬)

 આજનો દિવસ પવિત્ર અને મહત્વનો દિવસ

વૈશાખ સુદ ૭

તા ૨૩.૪.૨૦૨૬

• ચિત્રગુપ્ત ભગવાન પ્રાગટ્ય દિન
• વિજયનગર સામ્રાજ્ય સ્થાપના દિન 
• ગંગા સપ્તમી અવતરણ દિન 
• ક્રાતિવીર બાબુ કુવરસિંહ જન્મદિન 
• સમીજસુઘારક પંડિતા રામબાઇ  જન્મદિન
• વિદયાભારતી વનવાસી શિક્ષણ માધવ વિદ્યાપીઠ વિશવબંધુ પરિવાર
• રાષ્ટ્ર ઋષિ ગુરુબંધુ શશીભાનુ  રાજ યોગી આયોજીત ૫૧ જનજાતીય સમુહલગ્ન

આજે મને આનંદ છે કે આપણે એવા મંગલ અવસરે ભેગા થયા છીએ જ્યાં સાદગી અને સંસ્કારનો સંગમ થયો છે.

સમૂહ લગ્ન એ માત્ર ખર્ચ બચાવવાનું સાધન નથી, પણ સમાજને એક તાંતણે બાંધવાનું માધ્યમ છે. 

જ્યારે એક જ મંડપ નીચે અનેક દીકરીઓ વિદાય લે છે, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે સમગ્ર સમાજ એક પરિવાર છે. ભભકાદાર ખર્ચ અને દેખાડા પાછળ પૈસા ઉડાવવા કરતા, એ જ પૈસા જો નવદંપતીના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે વાપરવામાં આવે તો એ સાચા અર્થમાં 'કન્યાદાન' છે.

         ગુજરાતની આ ધરા હંમેશા નવી રાહ ચીંધતી રહી છે. આજે આ નવયુગલો જે સાદાઈથી જીવનના નવા સોપાન સર કરવા જઈ રહ્યા છે, તે બદલ આયોજકો અને વાલીઓને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન. આવો, આપણે સૌ સાથે મળીને આ નવદંપતીઓને સુખી દાંપત્યજીવનના આશીર્વાદ આપીએ.

       ગુજરાતમાં સમૂહ લગ્ન એ માત્ર એક સામાજિક રિવાજ નથી, પરંતુ આર્થિક અને નૈતિક પરિવર્તનનું એક સબળ માધ્યમ પણ છે. આ પરંપરા પાછળનો મુખ્ય વિચાર સમાજને ખોટા દેખાડા અને આર્થિક બોજમાંથી મુક્ત કરવાનો છે. સમૂહ લગ્નનો હેતુ, તેના ફાયદા અને મુખ્ય વિચારો નીચે મુજબ છે:

૧. સમૂહ લગ્નનો મુખ્ય હેતુ

• બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવો: લગ્ન પાછળ થતા અતિશય ખર્ચને રોકીને મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગને આર્થિક રીતે સુરક્ષિત કરવાનો હેતુ છે.

• સમાનતાની ભાવના: અમીર અને ગરીબ એક જ મંડપ નીચે લગ્ન કરે ત્યારે સમાજમાં સમાનતાનો સંદેશ ફેલાય છે.

• સામાજિક એકતા: અલગ-અલગ પરિવારો જ્યારે સાથે મળીને મંગલ કાર્ય કરે છે, ત્યારે સામાજિક સંપર્ક અને ભાઈચારો વધે છે.

૨. સમૂહ લગ્નના ફાયદા

• આર્થિક બચત: ડેકોરેશન, ભોજન સમારંભ, મંડપ અને આમંત્રણ કાર્ડનો ખર્ચ વહેંચાઈ જવાથી દરેક પરિવાર પરનું ભારણ ઘણું ઓછું થઈ જાય છે.

• સમય અને શક્તિનો સદુપયોગ: એક જ દિવસે અને એક જ સ્થળે તમામ વિધિઓ પતી જતી હોવાથી મહેમાનો અને યજમાન બંનેના સમયની બચત થાય છે.

• દેવામાંથી મુક્તિ: દીકરીના લગ્ન માટે વ્યાજે નાણાં લેવાની કે મિલકત ગીરે મૂકવાની પરિસ્થિતિમાંથી પિતા બચી જાય છે.

• નવદંપતીને સહાય: ઘણી સામાજિક સંસ્થાઓ સમૂહ લગ્નમાં કરિયાવર (વાસણ, ઘરવખરી) ભેટમાં આપે છે, જે નવા સંસારની શરૂઆત કરવામાં ખૂબ મદદરૂપ બને છે.

• પર્યાવરણની જાળવણી: અલગ-અલગ સેંકડો લગ્નોને બદલે એક જ આયોજન હોવાથી અનાજનો બગાડ ઓછો થાય છે અને ધ્વનિ પ્રદૂષણ કે કચરો પણ નિયંત્રિત રહે છે.

૩. સમૂહ લગ્ન પાછળનો વિચાર (ફિલોસોફી)

• "લગ્ન એ સંસ્કાર છે, પ્રદર્શન નહીં": આ વિચારધારા મુજબ લગ્નને ભભકાદાર બનાવવાને બદલે તેને પવિત્રતાથી અને સાદાઈથી ઉજવવા જોઈએ.

• બચત કરેલા નાણાંનો ભવિષ્યમાં ઉપયોગ: લગ્નના એક દિવસના જમણવારમાં લાખો રૂપિયા ઉડાવવા કરતા તે નાણાં દંપતીના શિક્ષણ, વ્યવસાય કે સુખદ ભવિષ્ય માટે વાપરવા જોઈએ.

• કુરિવાજો પર પ્રહાર: સમાજમાં ઘર કરી ગયેલા મોભાના પ્રદર્શન અને દહેજ જેવી પ્રથાઓને નાબૂદ કરવા માટે સમૂહ લગ્ન એ શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે.

ગુજરાતમાં સેવાભાવી સંસ્થાઓ અને જ્ઞાતિની વિવિધ મંડળીઓ દ્વારા આ પરંપરાને ખૂબ પ્રોત્સાહન મળી રહ્યું છે, જે એક પ્રગતિશીલ સમાજની નિશાની છે.

અંગ્રેજો સામે આઝાદીની લડતમાં વનવાસી આદિવાસી ક્રાંતિવીરોનું યોગદાન અત્યંત મહત્વનું અને ગૌરવશાળી રહ્યું છે. અહીં કેટલાક મુખ્ય ક્રાંતિવીરોના નામ છે:

• બિરસામુંડા: તેમને 'ધરતી આબા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે ઝારખંડમાં અંગ્રેજો સામે 'ઉલગુલાન' (વિદ્રોહ)નું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

• ટંટ્યા ભીલ: મધ્યપ્રદેશના આ ક્રાંતિવીરને 'ભારતીય રોબિનહુડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે આદિવાસીઓના હક માટે અંગ્રેજો સામે લાંબી લડત ચલાવી હતી.

• ગોવિંદ ગુરુ: ગુજરાત અને રાજસ્થાનના સરહદી વિસ્તારોમાં માનગઢ ડુંગર પર તેમણે આદિવાસીઓમાં જાગૃતિ લાવી અંગ્રેજો સામે બગાવત કરી હતી.

• જોરજીયા ભગત અને રતનસિંહ: ગુજરાતના પંચમહાલ વિસ્તારમાં ૧૮૫૭ના વિપ્લવ દરમિયાન અંગ્રેજો સામે લડનાર નાયકડા આદિવાસીઓના નેતાઓ.

• અલ્લુરી સીતારામ રાજુ: આંધ્રપ્રદેશના રમ્પા વિદ્રોહના પ્રણેતા, જેમણે આદિવાસીઓના હિત માટે હથિયાર ઉપાડ્યા હતા.

• સિદ્ધુ અને કાન્હુ મુર્મૂ: સંથાલ વિદ્રોહ (૧૮૫૫) ના મુખ્ય નેતાઓ, જેમણે હજારો આદિવાસીઓ સાથે મળીને અંગ્રેજી શાસનનો પાયો હલાવી દીધો હતો.

• રાણી ગાઈડિનલ્યુ: નાગાલેન્ડના ક્રાંતિકારી મહિલા નેતા, જેમણે માત્ર ૧૩ વર્ષની ઉંમરે અંગ્રેજો સામે મોરચો માંડ્યો હતો.

• તિલકા માંઝી: તેમણે ૧૭૮૪માં જ અંગ્રેજો વિરુદ્ધ મોરચો ખોલ્યો હતો અને પહાડિયા વિદ્રોહનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

આ શૂરવીરોએ પોતાની માતૃભૂમિ અને જંગલ-જમીન બચાવવા માટે બલિદાન આપ્યા હતા. તેમના સિવાય પણ ટાંટિયા મામા અને અન્ય અનેક અનામી આદિવાસી વીરોએ સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં લોહી રેડ્યું છે.

    આવા જનજીતીય સમાજ માટે અન્ય સમાજ હિન્દુ બંધુત્વના નાતે આગળ આવેલ છે તે સામાજીક સમરસતાની આગવી નિશાની છે. આવનારા ભવિષ્યમાં આ  કામ વધુ પ્રમાણમાં થાય તેવી અભ્યર્થના